Bizce haber nedir?

Haber, henüz gerçekleşmiş (ya da ilk kez ortaya çıkartılan) bir olayın olabildiğince nesnel ve gerçeğe uygun bir biçimde aktarılmasıdır.

Her şeyden önce haber, gerçek olmalıdır. Başka bir deyişle, ilk kez duyduğumuz dedikodular ve söylentiler, doğruluğu ispatlanana kadar habere dönüştürülemez.

Doğru olan her yeni (ya da ilk kez ortaya çıkan) olay haber olabilir mi?

Hayır. Yeni bir olayın haber olabilmesi için içinde bazı haber değerlerini barındırması gerekir. Çok sayıda insanı ilgilendirmeyen ve ilginç olmayan olaylar haber olamaz.

Habercilik nedir, haberci kimdir?

Gazetecilik, kamuoyunu doğru, çok yanlı, çok boyutlu, hızlı, inanılır ve güvenilir bir şekilde bilgilendirme mesleğidir.

Demokratik toplumlarda haberci medyanın asli görevi, mevcut siyasi-iktisadi iktidarın işleyişini ve uygulamalarını -onun gizleme, örtme çabalarına direnerek- ortaya sermek, böylece kamuoyunun bu şeffaflık temelinde ortaya çıkmasını sağlamaktır.

Gazetecinin ilişki kurma biçimi kendine hastır

Gazeteci, kamuoyunu bilgilendirmeye çalışırken toplumun çeşitli kesimlerinden insanlarla ilişkiler kurar. Politikacılar, sanatçılar, üst düzey bürokratlar ve popüler yıldızlarla aynı mekanlarda olabilir gazeteci. Onları kendi mekanlarında ziyaret edebilir, saatlerce baş başa kalarak röportajlar yapabilir.

Mesleğin doğasından gelen bu ilişki biçimi, kimi zaman gazeteciler tarafından yanlış bir biçimde "kendilerine özel" bir ilişki olarak algılanabilir. Bu doğru değildir. İnsanlar gazetecilerle temsil ettikleri yayın kuruluşunun temsilcisi olarak ilişki kurarlar.

Bu nedenle, gazetecilik adına kurulan ilişkileri şahsi menfaatler adına kullanmak, çıkar sağlamak yanlıştır. Gazetecilik, bu nedenle sık sık "temas ve mesafe" mesleği olarak tanımlanır. Yani gazeteci ilişki kurar, ama ilişki kurdukları ile hep belli bir mesafeyi korur.

Gazeteci, bir olayı habere dönüştürürken;

- gerçeğin özünü yakalamaya çalışır

- aktarımların kökenine iner

- varolan detaylardan hiç birisini yok saymaz

- kimseyle aynı fikirde olduğunu belirtmez

- hiç bir bilgiden kendince sonuçlar çıkarmaz

- insanları ve olayları tek tipleştirmez

- yargılamaz

- dışlamaz

- hakkında haber yaptığı kişilere sıfat uydurmaz (hain, alçak, maganda, kansız, hayvan, vb.)

Bir haberin doğruluğunun kanıtı, mümkün olan en çok sayıda ve konuşma yetkisi olan kaynaktan bilgi alınmış olmasıdır.

Haberde kaynağın adı ve verdiği bilgiler eksiksiz olarak belirtilmelidir. Haber yazılırken önce açıklama ya da bilginin kimden alındığı belirtilerek söyledikleri tırnak içinde yazılır. Bir sözü, bilgiyi aldığımız kaynağa atfetmek için çeşitli yöntemler kullanılabilir:

Editoryal Süreç

Editörler, bir haber merkezinde neyin haber olup neyin olmayacağına karar veren kişilerdir.

Daha önce sözünü ettiğimiz haber değerlerinden yola çıkarak, her gün önlerine gelen yüzlerce haber arasından hangi haberin daha büyük, hangi haberin daha küçük verileceğine de editörler karar verir.

Editörlerin haberlerin başlığı, sayfa düzeni ve içerikleriyle oynama yetkisi vardır. Haberi kısaltabilir, ekleme yapılmasını isteyebilirler. Haberde eksik gördükleri tarafları muhabire bildirerek tamamlanmasını isterler.

Klasik bir haber gününde editörün yaptığı ilk iş haber gündemini belirlemek ve rutin haberleri izleyecek muhabirleri görev yerlerine dağıtmaktır. Gündem çok sıkışık olmadıkça, günlük habercilik yapan editörler muhabirleri sabah erken saatte bir araya toplayarak gündem üzerinde toplantı yaparlar.

Bu toplantılarda kimi zaman çok ilginç özel haber teklifleri gelebilir.

Editör eğer bir muhabirin teklifini ilginç bulmuşsa, muhabiri o haberi araştırması için görevlendirir. Haber izlenirken muhabirin teknik gereksinimlerinin (kamera, teyp, film, araba, yol parası) karşılanması editörün sorumluluğundadır.

Basın özgürlüğü sınırsız değildir.

Editoryal süreçte, istesek de istemesek de halkın haber alma özgürlüğünü kısıtlayan bir takım etmenler vardır; eğer gazetecilik mesleğini yapacaksak, bu etmenleri göz önünde bulundurmak zorundayız:

1- Devlet sırrı, ulusal çıkarlar

2- Sürmekte olan davaların yayın yasakları

3- Reklam verenlerin baskısı

4- Etik kurallar

5- Editörün kararı

6- Basın patronlarının diğer işleri

7- Sansür/oto-sansür

8- RTÜK gibi kurumların kapatma tehditleri

Burada kimi zaman halkın bilme ve haber alma hakkının göz ardı edildiğini, kimi zaman da basının haber verme özgürlüğünün kısıtlandığı çelişkili bir durum çıkar ortaya.

Ancak biz, haberciler olarak, gazeteciliğin temel ilkelerinden ödün vermemeli, her zaman gerçeğin peşinde, kamuya karşı sorumluluğumuzun bilincinde olarak mesleğimizi yapmak durumundayız.

İstanbul Bilgi Ü. Öğretim Görevlisi Alper Görmüş'ten özetle alıntıladığım bu tanımlamalar; www.haberligünler.com haber portalının da haber ve habercilik anlayışının bir izdüşümü olacaktır ümit ediyorum..

Tarih: 22.12.2016